و آن روز دخترک فریبکار تمام مدت کنار تخته سیاه ایستاد و از حضور در زنگ تفریح محروم شد . 

پس باید تلاش کنیم که رقابت بازدارنده را تبدیل به چاره اندیشی محققانه کنیم و فراموش نکنیم که ارزش قلم و بیان والاتر از بسط تنازعات و جدلهاست ؛ البته جایگاه دفاع منطقی همواره محفوظ است .

امروز هم بدرقه دیگری را شاهدیم . کسی که آمد ؛ لختی پا سست کرد و به تماشا ایستاد و بعد ناصبورانه گذشت . نقشی که ماند از او ، شد دفتر شعری نشسته بر باد که حافظه زمین سالهاست که مجال نیکوسپاری را از یاد برده است .

شعر آصفی شعری است در تجلی ؛ گویی همان کلمات تحقیر شده واپس نشسته صیقل یافته اند در بیانی که تنها یک منتقد اجتماعی صرف را به یاد نمی آورد . بلکه شده اند تصویر عاشقانه سرایی که می تواند ذهن و اندیشه آزادش را از ملموسترین مسایل اجتماعی تا برهوت خشک واژه های مهربانی این سرزمین بگستراند . شعری که با بیانی طنزآلود و ستیزه جو هجو می کند و با زبانی پرمباهات و بی قرار زادگاه خود را می ستاید .

در شعر او پراکندگی موضوعات چیزی از روانی بیان نمی کاهد . وقتی حرف از هویت و نمادهای بومی است سخن بی اراده در اوج است . توصیفاتی که نیاز به تامل و انتخاب آگاهانه ندارند و خاستگاهی ذهنی و منشأ پویایی داشته اند . اینجا زبان عقل در پس زبان دل جا می ماند و شعر به تمامی نمایان می شود . شعری اخلاقگرا که به عمد وامی ماند از شرح معشوقه در حجاب . حاصل تربیتی که پیدا و پنهان را برایمان مرزبندی کرده است . محدوده ای که بار عاطفی کلمات پدید آورده اند و در شعر او گاه سخت دست و پاگیر شده است اما شاعر زیباگوی سرزمین ما با هیجانی مختص خود واژه ها را نامتناهی می کند ؛ مطلوبی که متاسفانه امروز آن را در شعرهایمان کمتر احساس می کنیم  . یک ضعف برانگیختی که اشعار قریب به اتفاق شاعران این دیار را به هم شبیه کرده است . شاعران مقابله و مناظره که در این مرزبندی بازتاب یکدیگرند و دخل و تصرف حسی بر پایه تکرار الگوهایی چون سید و آصفی و مرتب از عمق شعرشان کاسته است . تجربه کردن تجربه های خودانگیخته دیگران مصداق حرکت تسلسل واری است که شور شعر را تباه کرده است . نگاه اجتماعی ، ذهنی یا طبیعتگرای حاکم بر شعر را می توان پاس داشت  لیک نه با شعر بدون استعاره ، شعر بدون ایهام ! که گاه سادگی زبان مساوی می ماند با ساده انگاری احساس !

اگر در جستجوی چیستی و چگونگی اعتنای عام به شعر دیروزیم باید که این پوسته را کمی بشکافیم ؛ با تعابیر آشتی کنیم . پاک اندیشی را به جای پاک گویی علم کنیم . شعر زبان تمرکز نیست . زبان بی پروایی است . اگر عناصر موجود کافی نیست نگرشهای تازه ابداع کنیم . زبان ، فرهنگ ، احساس ، اعتقاد زاینده اند . اگر بازسازیشان کافی نیست مولد شویم . نگاه تحسین برانگیز را در کنار نقد منصفانه پذیرا شویم . از این زبان طراوت ، شادی خلق کنیم . خردگرایی محض شعر را به استحاله می کشاند . باور کنیم که زبانمان طبیعتی پر جنب و جوش دارد و می تواند گویای الهامات ذهنی و روحیمان باشد . همانگونه که در شعر آصفی دیده می شود .

 قصد من در این مجال نقد شعر امروزمان نیست . امیدوارم عزیزان بر من خرده نگیرند که اگر حرفی گفته شد صرفا از سر انتظاری است که زبان آوران این سرزمین پدید آورده اند ؛ آنانی که خاموشی بیان امروزشان را نمی توان به آسانی باور کرد !

همه طلبکار هم می شویم اگر خیلی منصف باشیم و نخواهیم با بیتفاوتی فقط بگذریم .

حالا اینجاییم و برابرمان فرهنگی که به سمت انزوا در حرکت است ؛ عاری از جوشش درونی . موقعیتهایی که دور می شوند . فرصتهایی که تکرار نمی شوند .

امسال باید سال دردشناسی ، علت یابی و ارائه راه حل باشد . امسال باید به دنبال شناخت جامعه خود باشیم . هدفهایی تعریف شده را دنبال کنیم . گاهی فقط تماشاچی بوده ایم . گاهی حتی مخرب . گاهی پشت به خود ایستاده ایم . وقت تغییر فرا رسیده است . ما همیشه به جای جایگزین کردن بهتر به جای بدتر و ارتقا دادن و ارتقا یافتن خط کشیده ایم و گذشته ایم . حذف فرهنگ بومی ما را به اینجا رسانده است . در مقام ارزشگذاری فرهنگی با تردید روبروییم . اگر در جستجوی نشاط اجتماعی دیرین خود هستیم لااقل به دنبال کسب ضرورتها باشیم .

امسال هم دارد روزهای آخرش را سپری می کند . سالی که به زعم من سال خوبی بود . این که ما هر سال قسمتی از داشته هایمان را از دست می دهیم چندان هم غیر طبیعی نیست . اینکه بدانیم چه چیزهایی آنقدر برایمان مهمند و ارزش دارند که نباید از دستشان بدهیم اهمیت دارد .

امسال سال تجربه هاست . سالی که بعد از قرنها بیصدایی و تکصدایی ، همصدایی را آموختیم . مهارتهای تحلیلی را آموختیم . حرف زدیم . انتقاد کردیم . حمایت کردیم .

و مصمم شدیم بر شناخت و احیای همه مفاهیمی که به طور مستقیم یا غیر مستقیم تداعیگر نام بهبهان است .

امسال نیاز به ابزارهای تازه را حس کردیم و به مولفه های مشخص تر زیستی – ذهنی رسیدیم . امسال یاد گرفتیم که بحران را هم می توان به تعامل بدل کرد .

اما امسال فرصت ارزنده ای را از دست دادیم . برگزار نشدن همایش روز بهبهان پایان تصور خوشی بود که یکسال در اندیشه و قلب و جانمان پرورانده بودیم و سخت بود که مجموعه ای پر توانتر از خواست ما عقبمان بنشاند . سال دیگر اما فرصتی دوباره خواهد بود که انشاالله هدفمندتر حرکت خواهیم کرد .

و حرف آخر :

عادت کرده ایم همه چیز را قسمت کنیم . زمان را و لحظه را ، حتی خودمان را و این سهمهای معین تقدیر گنگی شده اند که در پذیرش آن محو مانده ایم . بهار اما ، هجای ساده ای است که می گوید : همیشه می توان تغییر کرد . همیشه می توان تغییر داد .

پس حضور این زیباترین بهانه آغاز بر وب نویسان فرهیخته همشهری مبارک باد !

اینجا باید کمی به روشهایی بپردازیم که بدون تجزیه و تحلیل در ذهن و فرهنگ ما نهادینه شده اند . نگرشهایی که مبتنی بر مقایسه ، دووجهی دیدن ، پندار و جزئی نگری هستند .

ما همواره در حال انجام یک مقایسه ذهنی هستیم . مقایسه ای که همراه شده است با خودبرتربینی و غروری ذاتی که هر بار ما را می کشاند به بن بست ما وضعیت بهتری داریم نسبت به ...  . شاید بتوان آن را با نوعی عزت نفس خلط کرد که پذیرش حداقلها را برایمان آسان کرده است . اغلب ما با این دست جملات بزرگ شده ایم که داده خدا را شکر . ما خیلی بهتر از بعضیها هستیم یا امروز بگذرد فردا خدا کریم است . این نوع تفکرات در جامعه ما بخصوص در افراد مسن تر نوعی جبرگرایی را پدید آورده است و قابلیت خطر کردن را از آنها و ما گرفته است .  

آنچه که امروز باید بیاموزیم این است که مطلوبیت یک فرایند کمالجوی و رو به رشد است ؛ مفهومی که متاسفانه در اذهان اغلب ما با بد نبودن مترادف شده است و یا تنها به سطوح مادی زندگی ما پرداخته است .

در این سامان یقین مبنایی تجربی دارد . پس نوگرایی در هاله ابهامات عقیم مانده و به جای آن تقلید در همه شئون زندگی جاری شده است . اوج زندگی بدون تنوع را می توان با گذر از کوچه و پس کوچه ها به راحتی حس کرد . ما با رنگ ، با فرم و با خلاقیت سخت بیگانه ایم . البته این عدم تمرکز ما با جلوه های شاد زیستن به معنای عدم دانش ما نیست . شاید بتوان بزرگترین علت آن را گرفتار ماندن در چنبره عادت دید . عادتی که خود تابعی است است از توابع دو وجهی اندیشیدن ما ؛ وقتی که همه چیز یا مثبت اند یا منفی ؛ جدولی دو خانه که از هر تفکری ، خوب و بد می سازد و سبب جهت گیری برای دفاع یا دفع می شود . نگاهی که ما را از انتخاب راههای میانه و تجربه دریافتهای متفاوت محروم گردانیده است . افراط و تفریط در تک تک زوایای زندگیمان نمایان است و اگر کسی بخواهد راه سومی برگزیند متهم به عدم صداقت می شود .

ما اساس بودنمان را بر پایه پندار بنا کرده ایم نه واقعیت و این پندار مجموعه آن چیزهایی است که دیگران درباره ما می اندیشند . برای گریز از به اصطلاح در دهان خلق بده نشدن دور مانده ایم از سازوکار محاسبه گرایی تخصصی در جهت حفظ یا کسب منافع عمومی و گاه حتی خصوصی خود .

بارها از خود پرسیده ایم که با وجود این همه وحوه مشترک چرا تا این حد و اندازه گسیختگی ؟! مگر نه این است که پیش ساختهای مشترک تاریخ و زبان و فرهنگ و قومیت در یک فضای واحد سبب یگانگی و رشد معرفتی است . پس این عدم تعادل ناشی از چیست . همه معتقدیم که اینجا آنگونه که درخور مردمان آن است پیشرفت نداشته است در حالی که در شرایطی مهیا برای سازندگی قرار داریم .

ما خوب می دانیم که رشد جوامع تابع رشد زمانی نیست . می دانیم که رشد یک مفهوم غیر ایستا و ضابطه دار است . مفهومی که اعتقاد می خواهد و باید مبنایی ذهنی پیدا کند و چهار چوبی عقلانی بر پایه عینیت داشته باشد . رشد مفهومی جاذب است و باید در تک تک افراد یک جامعه به شکل عاملی روشمند رسوخ کند تا بتوانیم از مرحله بلاهت خطاناپذیری و انحصار طلبی گذر کنیم .

جنگ برای ما آموزشکده بزرگی بود که باید مفاهیم و ارزشهایش را بازیابی و باز شناسی کنیم ! هر کس سر خود را بگیرد و برود ؟ یا با ادعای بی ادعایی پا پس بکشد ؟ این که نمی شود . همه می دانیم که این خانه ماست . شهر و زادگاه ماست و هر جا که باشیم ما را به نام این گوشه از زمین خدا می شناسند . پس کمی بیندیشیم تا شاید دریابیم که این جزئی نگری معمول ، ما را از بازشناسی کلیت مجموعه اهداف دور نموده و فرصت حرکت و دفاع منطقی از هدف را به منازعات و تعصباتی برای اثبات مفروضات خود بدل کرده است .

اینجا هر حرکت و تقلایی با بحثهای سلیقه ای و محافظه کاری فکری و ملاحظات جناحی همراه می شود و عقیم می ماند .

اینجا هیچگاه هیجان هدفمند فرصت تبدیل به جاذبه را نمی یابد و افراد در گوشه گیریهایشان فقط در پی حفظ آرامش شکننده خود هستند . با این وعده که تا زمانی دیگر وقتی دیگر و شرایطی مهیاتر و با این استدلال که ما دعوا نداریم ، ما دنبال شهرت جهانی نیستیم ، ما آنقدر خودمان را می شناسیم که نیازی به ابراز وجود نمی بینیم برای خود رضایت خاطری کسب می کنند .

 آری ما همیشه مفری برای کسب رضایت خاطر خود می یابیم .

این مسئله شاید ناشی از این باشد که گروهی از ما هنوز خود را در مرحله جستجوی هویت فرهنگی می بینند و در حال وامگیری پراکنده از الگوهایی بعضا آشکارترند . ایجاد ناهماهنگی و پدید آمدن تنش اولین معضل این نوع بینش است . همیشه نفی خود با سایه نشینی قامت دیگران همراه است و مقدمه ای است برای گریزی ناگزیر که سالهاست درگیر آنیم .

به گمان من دیگر وقت آن است که به خود مجال حرف زدن بدهیم . بايد از آغاز بگوییم و نشانه ها را كنار هم بنشانیم و داشته هایمان را از دنياي خاطرات اين و آن بيرون بكشانیم . بايد یکدیگر را واداریم تا به ياد آوریم و نگويیم آن قديمها و آن قديمها و هر جمله را با يك فعل گذشته كوتاه به انتها برسانیم ، گويي كه ديگر هيچ حرفي نگفته نمانده است . بپذیریم که خاطره يك جريان سيال است . اصل است . اثيري است . روح دارد و پيوسته نو مي شود ؛ با هر بار گفتن ، با هر بار شنيدن . درست است كه نمي شود در خاطرات معلق ماند . درست است كه لحظه غنيمت است و نمي شود آن را به آني نبود تباه كرد امّا بعضي چيزها كهنه نمي شوند . بعضي چيزها به قدمت معتبرترند ! ما سالهاست که داشته ها و قابلیتهایمان را فراموش کرده ایم .

چرا باید همیشه منظر بمانیم تا کسی بیاید و بپرسد اینجا چه خبر است و چه دارید و چه ندارید و ما جمع شویم گرد یک غریبه که با تعبیرهای غریبش ما را توی دنیای خدا غریبانه تر رها کند . همیشه ما را غریبه پرست خوانده اند . این تعبیر را می شود از سویی دیگر هم معنا کرد . ما با غریبه ها بهتر رفتار می کنیم تا با خودمان ، در حالی که ما برای بیان هویت خود محق تریم . از یاد نبریم که اصل برقراری هر رابطه شناخت است و آنچه که سبب شناخت می شود شناساندن است و شناساندن یعنی اعطای فرصت درک خود به دیگران .

هر چیز بااصالتی قدرت تاثیرگذاری دارد . مبنای تحول می شود . وابستگی معنوی به وجود می آورد . جامعیت و مرکزیت می سازد . تامین کننده نیاز فکری جامعه می شود و به ما نگاهی همه جانبه گرا و خلاق می بخشد . اگر برای فرهنگ ، تاریخ و هویت خود اصالت قایلیم باید فرصت سازی کنیم . باید بپذیریم که لازم نیست حتما شبیه هم باشیم تا همجهت و هم هدف شویم .

فرصت سازی فرهنگی یک جسارت جمعی می خواهد تا زمینه ساز بروز تجربه هایی تازه  و رشد همه جانبه این سامان گردد .

ما اینجا همیشه همه چیز را با هم داشته ایم . تلخ و گزنده را کنار طنز نشانده ایم و با روحیه سازگاری بالایی این بگذردهای بسیاری را تجربه کرده ایم . ما بدون آنکه دنبال فلسفه باشیم به مفاهیم صورت بخشیده ایم و یک حیات عینی را پشت سر گذاشته ایم و در این زندگی روی یک عادت ساده پا فشرده ایم ؛ غمهای دیروز مان را با خود به امروز نکشانده ایم . شاید متهم به فراموشی باشیم یا به اینکه دنیای درونی نداریم . شاید بگویند که شما برابر با آگاهیمان هنرمند ندارید . هنرمند نه به معنای متداول امروزی اش ، که یعنی هر صاحب نشانه ایی که ردپایی به جا نهاده باشد به عمد از گذشته برای امروزمان . درست است اما اینجا گویی همه چیز با هم یکی شده اند ؛ فضا ، مکان ، آدمها و  اتفاقها . شاید برای همین است که قصه هایمان  تک نمادهای بینش اند نه روایاتی خالق افسانه ها که اینجا مرز حقیقت و دروغ همیشه مشخص بوده است . باور مردمان این دیار ریشه در یقینشان داشته است . یقینی که نمی توان آن را به راحتی زیر چتر خرافه نشاند یا انفکاک و تفکیکشان کرد . گاهی باید فقط کلیت را دید ؛ نشانه های آغاز را که بیانگر تحول اند .  

آدم بی سیاست هر چند آدم خوبی است اما حجم درماندگی اش را فقط خدا می داند !

آری روزی این دیار مورد هجوم واقع شد و ما مقاومت کردیم . مقاومت کردیم و پیروز شدیم ؛ یک هماهنگی دورنی در برابر یک قدرت بیگانه .

حالا دیگر اما سالهاست که احساس خطر نمی کنیم پس ظاهرا دیگر به آن هماهنگی نیاز نداریم . طبل مقابله دیروزمان شده است سازهای ناهمگون رسوا کننده امروزمان . دیگر جاذبه ای نیست . هر چه هست دافعه است و گریز . دوری و دوستی شده است بارزترین باور این روزهایمان . چه دلتنگیها که آمده اند و ماندگار شده اند . قدیم ترها قبرستان جای خوبی بود ؛ شب جمعه ها آدمها بی بهانه می رفتند تا بهانه ای بیابند برای دیدار دوباره زنده ها . ساعتی فقط و حرفها و خبرها و آشنایی ها . گله ها گفته می شد و واسطه های نزدیک فرصتی نمی یافتند که زخم روی زخم بیاورند و خالق فاصله ها باشند . امروز اما یک سلام می تواند بی جواب بماند که تحول تازه ناگزیر روی داده   است . حالا ما آمده ایم تا اینجا ؛ تا سکوت ، تا بی تفاوتی که دیگر نه همسایه معنای سابقش را دارد و نه خانواده یگانه پایگاه همیشه قابل اعتماد گذشته است . پاره پاره شده ایم  و کم توان .

از یاد برده ایم که امروز فقط نوع تهاجمها تغییر کرده اند اما همان ماهیت را دارند ؛ تسخیر و تبدیل و تناسخ . مدتهاست که داریم خالی می شویم . آنقدر درگیر خود شده ایم که نمی بینیم . جبهه گیریمان از نوع سنگ اندازی است که اگر جوابی هم داشته باشد شکستن خودمان است و بس .

 روزی اینجا مورد هجوم افرادی قرار گرفت که تظاهر می کردند به دانستن و تمسکی بی پشتوانه داشتند به ظاهر هر کلام و عمل . در همان زمان آدمهایی آمدند که منطق و کلام را می شناختند و می دانستند که همیشه جواب های هوی نیست . نه هیاهو به پا کردند و نه خزیدند در غربت سایه ها . ماندند و مقاومت کردند و همه یکپارچه شدیم . امروز هم به این یکپارچگی نیاز داریم . باید بمانیم و به خود بگوییم که این خانه ماست . خانه ای که می تواند همه را در خود جای دهد که هر حضور تواناترمان می کند اگر همراه شود با حفظ و تداوم فرهنگ اصیل همیشگیمان .